+911-memorial-museum-de-gulle-ekster-1

9/11 Memorial Museum: Persoonlijke herinnering

Vorige week was ik bij de opening van het 9/11 Memorial Museum in New York. Bijna 13 jaar na 11 september 2001 is er eindelijk een museum dat in het teken staat van de aanslagen op die dinsdagochtend, gesitueerd onder …

Vorige week was ik bij de opening van het 9/11 Memorial Museum in New York. Bijna 13 jaar na 11 september 2001 is er eindelijk een museum dat in het teken staat van de aanslagen op die dinsdagochtend, gesitueerd onder de gigantische herinneringsfonteinen op het voormalige Ground Zero. Dit is het meest geslaagde museum dat ik in jaren heb gezien. Ik werd er stil van. Alsof de geschiedenis je tergend langzaam de keel dichtknijpt. Allereerst is er de indrukwekkende architectuur. Het is geheel ondergronds gebouwd op de bedrock van Manhattan, precies op het punt waar de funderingen van de twee torens van het voormalige World Trade Center zich bevonden. De footprint van de torens vormt de indeling van het museum. Twee vierkante ruimtes – een voor het verhaal en de context van de aanslagen, een ter herinnering aan de slachtoffers – geplaatst in een enorme hal van vele tientallen meters hoog. Daar prijkt in levensgrote letters een gezegde van Vergilius: “No Day Shall Erase You From the Memory of Time.” De letters zijn gegoten van metaalresten, gevonden in de puinhopen van de ingestorte torens.

Hier en daar wordt een brokstuk van een van de torens getoond, maar steeds met de aanwijzing van de precieze plek waar het zich in het gebouw bevond. Zo krijgt het een emotionele relevantie die bij dit soort objecten vaak ontbreekt. Een van de muren van de grote hal is de zogenoemde Slurry Wall. Dit is de enorme dam die de Hudson rivier tegenhoudt en overstroming voorkomt. Maar een watersnood gebeurde bijna op 11 september 2011, toen de torens instortten. Het zou de ramp nog vele malen groter hebben gemaakt. Ook de originele trap van het World Trade Center Plaza naar Vesey Street, waarlangs overlevenden zich uit de voeten maakten, is in de museumarchitectuur verwerkt. Je beleeft een opmerkelijk moment wanneer je met de eerste roltrap naar beneden gaat, het museum in. Langzaam verdwijnt het zicht op de nieuwe toren, de Freedom Tower. Alsof je werkelijk afdaalt in het verleden.

Maar behalve het bijzondere karakter van het gebouw is ook de filosofie achter de inrichting van groot belang. Het geheel moest een ‘luisterend museum’ worden. De gebeurtenissen van 9/11 noch de indrukwekkende objecten vormen het uitgangspunt. Alles begint met de mensen: slachtoffers, overlevenden, nabestaanden, hulpverleners, ooggetuigen én bezoekers. Hun verhalen verbinden de collectie met de historische gebeurtenissen en maken de betekenis van deze plaats van herinnering tijdloos. Op elk punt in het museum hoor je mensen, lees je over mensen, zie je mensen. Elk slachtoffer is aanwezig met een korte toegankelijke biografie en huiselijke kiekjes. Een voor een worden hun namen voorgelezen door familieleden. Zo komen de bijna drieduizend doden tot leven. Je hoort ingesproken herinneringen aan die dag en de dagen erna, berichten op antwoordapparaten en de laatste telefoongesprekken van de stewardessen en passagiers aan boord van de vliegtuigen. Je hoort mensen afscheid nemen en je ziet mensen springen. Niets blijft je bespaard. Veel van het materiaal is geschoten door amateurs en door hen van context voorzien in de aanloop naar de bouw van het museum. Het is found footage waar je opnieuw stil van wordt.

Een derde van de wereldbevolking zag de aanslagen op de Twin Towers live of zag het diezelfde dag herhaald op televisie. Die herinneringen vormen ook een wezenlijk onderdeel van het museum. En als bezoeker kun je via schermen je ervaringen achterlaten die nog lang na vertrek op de muren van het museum in willekeurige volgorde worden getoond. Want het verhaal van 9/11 is nog niet klaar. En zo luistert het museum naar zijn bezoekers en toont het de voortschrijdende geschiedenis. Verhalen vertellen in musea is niet nieuw, maar dit permanente en collectieve proces waar in samenhang verhalen worden verzameld is baanbrekend. Het verleent immers voorrang aan het verhaal van gewone, alledaagse mensen en niet aan dat van een curator of een collectie, laat staan dat het ingegeven is door een historische conventie. Het laat de geschiedenis schrijven door hen die het beleefd hebben, door hen die het ter plekke herleven. Dit resulteert in een duurzame herkenbaarheid. Deze herkenbaarheid is nu precies waar ieder museum naar zou moeten streven. De New York Times noemde het nieuwe museum “A Memorial to Personal Memory”. De krant had het niet beter kunnen omschrijven.

Door: Erik Schilp

Geef je reactie

Reacties

Geef je reactie op “9/11 Memorial Museum: Persoonlijke herinnering”

Your email address will not be published.

*: Je moet dit veld invullen.